Các trường hợp xác lập quyền sở hữu là một trong những nội dung quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam, giúp cá nhân và tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp đối với tài sản. Việc nắm rõ các quy định này không chỉ tránh tranh chấp mà còn hỗ trợ trong các giao dịch dân sự hàng ngày. Cùng ACC Cần Thơ tìm hiểu chi tiết để áp dụng hiệu quả.
1. Các trường hợp xác lập quyền sở hữu mới nhất
Theo quy định của pháp luật hiện hành, các trường hợp xác lập quyền sở hữu được mở rộng và chi tiết hóa nhằm bảo vệ lợi ích công cộng cũng như quyền lợi cá nhân. Cụ thể, Bộ luật Dân sự năm 2015 tại Điều 158 quy định quyền sở hữu được xác lập dựa trên các căn cứ như lao động, sản xuất, fv888 hợp pháp hoặc hoạt động sáng tạo quyền sở hữu trí tuệ.
Ngoài ra, quyền sở hữu còn được xác lập thông qua việc chuyển quyền theo thỏa thuận, bản án hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Theo Điều 159 Bộ luật Dân sự 2015, các giao dịch dân sự như mua bán, tặng cho hoặc thừa kế đều là cơ sở pháp lý vững chắc để chuyển giao quyền sở hữu. Nghị định số 77/2025/NĐ-CP bổ sung quy định về thẩm quyền và thủ tục, đặc biệt với tài sản công cộng, đảm bảo quá trình xác lập diễn ra minh bạch và công bằng.
Một khía cạnh quan trọng khác là xác lập quyền sở hữu qua thu hoa lợi, lợi tức từ tài sản. Theo Điều 160 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có quyền thu hoạch sản phẩm từ đất đai hoặc tài sản của mình, và những lợi ích này trở thành tài sản mới thuộc quyền sở hữu của họ.
>> Đọc thêm: Quyền sở hữu tài sản là gì?
2. Xác lập quyền sở hữu đối với tài sản vô chủ và bị tịch thu
Các trường hợp xác lập quyền sở hữu liên quan đến tài sản vô chủ hoặc bị tịch thu được quy định rõ ràng để Nhà nước quản lý và phân bổ hiệu quả.
Theo Nghị định số 77/2025/NĐ-CP, tài sản bị tịch thu bao gồm tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, vật chứng vụ án hoặc tài sản khác theo luật hình sự và tố tụng hình sự. Những tài sản này sau khi bị tịch thu sẽ thuộc quyền sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện quản lý.
Đối với bất động sản vô chủ, Nghị định số 77/2025/NĐ-CP quy định rằng nếu không xác định được chủ sở hữu hoặc chủ sở hữu từ bỏ quyền, tài sản sẽ được Nhà nước tiếp nhận sau thời hạn thông báo công khai.
Tương tự, tài sản bị đánh rơi, bỏ quên cũng thuộc trường hợp này nếu chủ sở hữu không đến nhận trong thời hạn quy định, thường là 1 năm theo Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 229. Người tìm thấy có quyền tạm giữ nhưng cuối cùng quyền sở hữu sẽ chuyển về Nhà nước nếu không có yêu cầu.
Ngoài ra, tài sản là di sản không có người thừa kế cũng được xác lập quyền sở hữu toàn dân theo Nghị định số 77/2025/NĐ-CP. Nếu hết thời hiệu yêu cầu chia di sản mà không có người chiếm hữu, hoặc phần quyền sở hữu bất động sản bị từ bỏ, Nhà nước sẽ tiếp quản để sử dụng vào lợi ích chung.
Xem thêm: Ví dụ về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ mới nhất
3. Xác lập quyền sở hữu từ tài sản do chuyển giao tự nguyện và các trường hợp đặc biệt
Trong các trường hợp xác lập quyền sở hữu, việc chuyển giao tự nguyện từ chủ sở hữu cho Nhà nước Việt Nam là một cơ sở quan trọng, được Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 188 công nhận.
Tài sản được tặng cho hoặc hiến tặng cho Nhà nước sẽ thuộc quyền sở hữu toàn dân ngay sau khi hoàn tất thủ tục công chứng hoặc chứng thực. Điều này thường xảy ra với các cá nhân có ý thức đóng góp cho cộng đồng, như tặng đất đai cho dự án công ích, giúp Nhà nước bổ sung nguồn lực mà không cần chi phí thu mua. Nghị định số 77/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thủ tục, yêu cầu lập biên bản và thông báo công khai để tránh tranh chấp sau này.
Đối với tài sản của quỹ xã hội, quỹ từ thiện bị giải thể, nếu còn lại sau khi thanh lý mà không có quỹ khác nhận chuyển giao, quyền sở hữu sẽ được xác lập cho Nhà nước theo Nghị định số 77/2025/NĐ-CP. Quy định này đảm bảo tài sản không bị thất thoát, mà được sử dụng cho các mục đích từ thiện khác, duy trì tinh thần xã hội hóa. Tương tự, tài sản do doanh nghiệp FDI chuyển giao không bồi hoàn sau khi kết thúc thời hạn hoạt động cũng thuộc quyền sở hữu toàn dân, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và cơ sở vật chất cho nền kinh tế nội địa.
Một trường hợp đặc biệt là tài sản đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), nơi tài sản được chuyển giao cho Nhà nước theo hợp đồng dự án. Theo Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định số 77/2025/NĐ-CP, sau khi dự án kết thúc, quyền sở hữu tự động chuyển về Nhà nước mà không cần thủ tục phức tạp, khuyến khích đầu tư công tư.
Ngoài ra, tài sản bị chôn giấu, vùi lấp hoặc chìm đắm trên lãnh thổ Việt Nam, nếu không xác định được chủ sở hữu, sẽ được Nhà nước tiếp nhận sau quá trình khai quật và thông báo.
Xem thêm: Ví dụ về căn cứ xác lập quyền sở hữu theo luật
4. Các căn cứ xác lập quyền sở hữu từ hoạt động tạo thành và thừa kế
Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 161 quy định rằng quyền sở hữu được xác lập khi tài sản mới được tạo thành do sáp nhập, trộn lẫn hoặc chế biến. Ví dụ, nếu hai cá nhân sáp nhập tài sản của mình để tạo ra sản phẩm mới, quyền sở hữu sẽ thuộc về họ theo tỷ lệ đóng góp, trừ khi có thỏa thuận khác.
Thừa kế là một trong các trường hợp xác lập quyền sở hữu phổ biến nhất, theo Điều 609 đến 635 của Bộ luật Dân sự 2015. Người thừa kế sẽ nhận quyền sở hữu di sản từ người đã mất, bao gồm cả động sản và bất động sản, sau khi hoàn tất thủ tục khai nhận di sản tại cơ quan có thẩm quyền. Nếu không có di chúc, tài sản sẽ được chia theo pháp luật, đảm bảo công bằng giữa các bên liên quan.
Nghị định số 77/2025/NĐ-CP bổ sung quy định về tài sản thừa kế vô chủ, chuyển về Nhà nước nếu không có người nhận. Trong thực tiễn, thừa kế thường liên quan đến tranh chấp gia đình, vì vậy việc lập di chúc rõ ràng là khuyến nghị để đơn giản hóa quá trình xác lập quyền sở hữu.
Ngoài ra, quyền sở hữu còn được xác lập qua lao động, sản xuất, fv888 hợp pháp hoặc sáng tạo quyền sở hữu trí tuệ, như đã đề cập ở phần trước.
5. Câu hỏi thường gặp
Quyền sở hữu tài sản vô chủ được xác lập như thế nào?
Theo Nghị định số 77/2025/NĐ-CP, tài sản vô chủ sẽ được Nhà nước thông báo công khai trong thời hạn nhất định, thường là 1 năm. Nếu không có chủ sở hữu yêu cầu, quyền sở hữu toàn dân sẽ được xác lập, do Nhà nước quản lý và sử dụng.
Tài sản thừa kế có cần thủ tục gì để xác lập quyền sở hữu?
Có, theo Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế phải khai nhận di sản tại văn phòng công chứng hoặc tòa án trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế. Thủ tục bao gồm lập văn bản khai nhận, nộp thuế thừa kế nếu áp dụng, và đăng ký quyền sở hữu tại cơ quan đăng ký đất đai đối với bất động sản.
Làm thế nào để xác lập quyền sở hữu từ lao động sáng tạo?
Bộ luật Dân sự 2015 quy định quyền sở hữu trí tuệ được xác lập tự động khi tác phẩm được tạo ra, không cần đăng ký bắt buộc trừ trường hợp cần bảo hộ độc quyền. Đối với lao động sản xuất, quyền sở hữu thuộc về người lao động hoặc chủ sử dụng lao động theo hợp đồng.
Các trường hợp xác lập quyền sở hữu đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ tài sản và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội tại Việt Nam. Việc nắm vững các quy định giúp tránh rủi ro pháp lý không đáng có. Nếu bạn đang gặp vấn đề liên quan đến quyền sở hữu, hãy liên hệ ACC Cần Thơ để được tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ thủ tục kịp thời.
Để lại một bình luận