Doanh nghiệp nhà nước có được phát hành cổ phiếu là câu hỏi mà nhiều nhà quản lý doanh nghiệp thường băn khoăn, đặc biệt trong bối cảnh cổ phần hóa đang được đẩy mạnh để nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc phát hành cổ phiếu không chỉ giúp doanh nghiệp nhà nước huy động vốn mà còn thúc đẩy sự tham gia của nhà đầu tư, góp phần vào sự phát triển kinh tế quốc gia. Cùng ACC Cần Thơ tìm hiểu sâu hơn qua bài viết dưới đây.
1. Doanh nghiệp nhà nước có được phát hành cổ phiếu không?
Doanh nghiệp nhà nước có được phát hành cổ phiếu theo quy định của pháp luật Việt Nam, nhưng không phải tất cả đều được phép mà phải đáp ứng các điều kiện cụ thể. Theo Luật Doanh nghiệp năm 2025, doanh nghiệp nhà nước phải được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần nếu muốn phát hành cổ phiếu, với vốn điều lệ được chia thành các cổ phần có quyền biểu quyết và không biểu quyết. Điều này nhằm đảm bảo tính minh bạch và kiểm soát vốn nhà nước trong quá trình cổ phần hóa.
Hơn nữa, Quyết định 22/2021/QĐ-TTg, được sửa đổi bởi Quyết định 13/2025/QĐ-TTg, quy định rằng doanh nghiệp nhà nước chỉ được phép cổ phần hóa và phát hành cổ phiếu khi thuộc danh mục cần sắp xếp lại hoặc thoái vốn, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả hoặc cần vốn lớn để phát triển.
Trong trường hợp này, nhà nước vẫn phải giữ tỷ lệ vốn kiểm soát theo quy định, tránh tình trạng mất quyền chi phối. Nghị định 155/2020/NĐ-CP bổ sung chi tiết rằng doanh nghiệp phải là công ty đại chúng và được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận trước khi phát hành cổ phiếu để trả cổ tức hoặc tăng vốn từ nguồn vốn chủ sở hữu.
>> Đọc thêm: Điều kiện thành lập doanh nghiệp nhà nước
2. Các điều kiện pháp lý để doanh nghiệp nhà nước phát hành cổ phiếu
Để doanh nghiệp nhà nước có được phát hành cổ phiếu, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý được quy định rõ ràng trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành. Trước hết, doanh nghiệp phải được chuyển đổi thành công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm 2025, nơi vốn điều lệ được chia thành cổ phần, bao gồm cả loại có quyền biểu quyết để nhà nước duy trì sự kiểm soát. Điều này giúp doanh nghiệp nhà nước không chỉ huy động vốn mà còn nâng cao quản trị công ty theo chuẩn mực quốc tế.
Tiếp theo, theo Quyết định 13/2025/QĐ-TTg, doanh nghiệp phải nằm trong danh mục cần sắp xếp lại hoặc thoái vốn nhà nước, chẳng hạn như các đơn vị hoạt động kém hiệu quả, lỗ lũy kế cao hoặc cần đầu tư lớn cho dự án chiến lược. Trong quá trình này, tỷ lệ vốn nhà nước phải được giữ ở mức kiểm soát, thường từ 51% trở lên tùy theo lĩnh vực, để tránh rủi ro mất quyền lực quyết định.
Ngoài ra, Nghị định 155/2020/NĐ-CP yêu cầu doanh nghiệp phải đăng ký là công ty đại chúng và nhận được sự chấp thuận từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trước khi phát hành. Các điều kiện cụ thể bao gồm báo cáo tài chính minh bạch, không có tranh chấp pháp lý lớn và kế hoạch sử dụng vốn rõ ràng. Nếu không đáp ứng, việc phát hành có thể bị từ chối, dẫn đến gián đoạn kế hoạch phát triển. Những quy định này không chỉ bảo vệ lợi ích nhà nước mà còn tạo môi trường công bằng cho nhà đầu tư tư nhân tham gia, thúc đẩy sự đa dạng hóa nguồn vốn trong nền kinh tế.
Xem thêm: 1Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là gì?2>Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là gì?
3. Quy trình phát hành cổ phiếu đối với doanh nghiệp nhà nước
Quy trình phát hành cổ phiếu cho doanh nghiệp nhà nước được thực hiện theo các bước cụ thể, đảm bảo tính pháp lý và minh bạch, dựa trên các quy định từ Luật Doanh nghiệp năm 2025 và Nghị định 155/2020/NĐ-CP. Việc này giúp doanh nghiệp nhà nước có được phát hành cổ phiếu một cách hợp pháp, tránh các sai sót có thể dẫn đến hậu quả pháp lý. Dưới đây là các bước chính trong quy trình.
Bước 1: Chuẩn bị và phê duyệt kế hoạch cổ phần hóa
Doanh nghiệp nhà nước cần lập kế hoạch cổ phần hóa chi tiết, bao gồm đánh giá tài sản, xác định giá trị doanh nghiệp và tỷ lệ vốn nhà nước giữ lại. Theo Quyết định 13/2025/QĐ-TTg, kế hoạch này phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, thường là Bộ Tài chính hoặc cơ quan quản lý ngành. Quá trình này có thể mất từ 3-6 tháng, yêu cầu báo cáo tài chính kiểm toán độc lập để đảm bảo tính chính xác. Sau khi phê duyệt, doanh nghiệp chính thức chuyển đổi thành công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm 2020.
Bước 2: Đăng ký công ty đại chúng và nộp hồ sơ phát hành
Sau khi trở thành công ty cổ phần, doanh nghiệp phải đăng ký là công ty đại chúng với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước theo Nghị định 155/2020/NĐ-CP. Hồ sơ bao gồm điều lệ công ty, báo cáo tài chính gần nhất, kế hoạch phát hành cổ phiếu và phương án sử dụng vốn. Việc này nhằm đảm bảo doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn minh bạch, với ít nhất 10% cổ phần do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ. Ủy ban sẽ thẩm định trong vòng 30 ngày, và nếu được chấp thuận, doanh nghiệp mới được phép tiến hành phát hành.
Bước 3: Thực hiện phát hành và niêm yết cổ phiếu
Doanh nghiệp tiến hành phát hành cổ phiếu qua hình thức chào bán công khai hoặc đấu giá, tuân thủ quy định về giá phát hành và đối tượng nhà đầu tư. Theo Nghị định 155/2020/NĐ-CP, cổ phiếu có thể dùng để trả cổ tức hoặc tăng vốn từ nguồn vốn chủ sở hữu, với sự giám sát chặt chẽ từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Sau phát hành, doanh nghiệp phải niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán nếu đạt quy mô nhất định, giúp tăng tính thanh khoản và thu hút đầu tư. Toàn bộ quy trình có thể kéo dài 6-12 tháng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và tổ chức chứng khoán.
Bước 4: Báo cáo và giám sát sau phát hành
Sau khi phát hành, doanh nghiệp phải báo cáo kết quả cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm số lượng cổ phiếu phát hành, nguồn vốn thu được và tình hình sử dụng. Quyết định 13/2025/QĐ-TTg yêu cầu duy trì tỷ lệ vốn nhà nước kiểm soát, với các báo cáo định kỳ để đảm bảo tuân thủ. Nếu có vi phạm, có thể bị xử phạt hoặc buộc thu hồi cổ phiếu, vì vậy doanh nghiệp cần có hệ thống quản trị nội bộ mạnh mẽ để giám sát liên tục.
Xem thêm: 1Cán bộ nhà nước có được thành lập doanh nghiệp không?2>Cán bộ nhà nước có được thành lập doanh nghiệp không?
4. Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhà nước phát hành cổ phiếu có ảnh hưởng đến quyền kiểm soát của nhà nước không?
Việc phát hành cổ phiếu không làm mất quyền kiểm soát của nhà nước nếu giữ tỷ lệ vốn chi phối theo Quyết định 13/2025/QĐ-TTg, cho phép huy động vốn tư nhân mà vẫn duy trì quyền quyết định chiến lược; giảm dưới mức này sẽ cần phê duyệt bổ sung.
Làm thế nào để doanh nghiệp nhà nước chuẩn bị hồ sơ phát hành cổ phiếu?
Doanh nghiệp phải nộp báo cáo tài chính kiểm toán, điều lệ công ty và kế hoạch sử dụng vốn cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước theo Nghị định 155/2020/NĐ-CP sau khi đăng ký công ty đại chúng, thường qua tư vấn pháp lý – tài chính, chuẩn bị 2–4 tháng.
Phát hành cổ phiếu có giúp doanh nghiệp nhà nước khắc phục khó khăn tài chính không?
Có, phát hành cổ phiếu là công cụ hiệu quả huy động vốn, tăng vốn điều lệ và uy tín doanh nghiệp theo Quyết định 13/2025/QĐ-TTg. Thành công phụ thuộc vào kế hoạch sử dụng vốn rõ ràng và thị trường thuận lợi.
Doanh nghiệp nhà nước có được phát hành cổ phiếu là một cơ hội lớn để tái cấu trúc và phát triển, nhưng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về pháp luật để tránh rủi ro. Việc tuân thủ các quy định từ Luật Doanh nghiệp năm 2020, Quyết định 22/2021/QĐ-TTg và Nghị định 155/2020/NĐ-CP sẽ mang lại lợi ích bền vững cho doanh nghiệp. Nếu bạn đang cần hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, hãy liên hệ ACC Cần Thơ để nhận tư vấn miễn phí và giải pháp tối ưu. Đừng chần chừ, hành động ngay hôm nay để doanh nghiệp của bạn vươn xa hơn.
Để lại một bình luận